سندووقی نێودەوڵەتیی دراو دامەزراوەیەکی دارایی جیهانیی گەورەیە و سەر بە ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکانە.
بنکەی سەرەکیی ئەم سندووقە لە شاری واشنتنی پایتەختی ئەمریکایە و لە ئێستادا 190 وڵاتی جیهان تێیدا ئەندامن.
ئەم دامەزراوەیە لە ساڵی 1944 (لە دوای جەنگی جیهانیی دووەم) دامەزرا، بە مەبەستی ڕێکخستنی سیستمی دارایی جیهانی و ڕێگریکردن لە داڕمانی ئابووریی وڵاتان.
ئەرک و سوودە سەرەکییەکانی سندووقی نێودەوڵەتیی دراو چین؟
دابینکردنی قەرز: گرنگترین ئەرکی سندووقەکە، پێدانی قەرزی بەپەلەیە بەو وڵاتانەی کە تووشی قەیرانی دارایی توند دەبن یان یەدەگی دراوی بیانییان نامێنێت (وەک قەیرانەکانی ڕابردووی یۆنان، میسر، یان پاکستان)، بۆ ئەوەی ڕێگری لە داڕمانی ئابوورییەکەیان بکات.
پاراستنی سەقامگیریی دراو: چاودێریی نرخی گۆڕینەوەی دراوەکان دەکات لە جیهاندا و کاردەکات بۆ ئەوەی بازرگانیی نێودەوڵەتی بە شێوەیەکی ئاسان بەڕێوەبچێت.
پێشکەشکردنی ڕێنمایی و ڕاوێژ: چاودێریی دۆخی ئابوریی وڵاتانی ئەندام دەکات و پێشنیار و پلانی چاکسازییان پێشکەشدەکات بۆ گەشەکردنی ئابورییەکەیان.
بۆچی ڕەخنەی لێدەگیرێت؟
سندووقی دراوی نێودەوڵەتی هەمیشە ڕووبەڕووی ڕەخنەی توند دەبێتەوە؛ چونکە کاتێک قەرز دەداتە وڵاتێک، مەرجی زۆر قورس دەسەپێنێت. لەو مەرجانە:
کەمکردنەوەی خەرجییەکانی حکومەت (کەمکردنەوەی مووچە یان دامەزراندن).
بەرزکردنەوەی باج و لادانی پشتگیریی دارایی لەسەر سووتەمەنی و پێداویستییە سەرەکییەکان.
تایبەتکردنی (کەرتی تایبەت) دامەزراوە حکومییەکان.
ئەم مەرجانەش زۆرجار لەسەرەتادا دەبنە هۆی گرانبوونی بژێوی و دروستبوونی ناڕەزایەتی لای هاوڵاتییانی ئەو وڵاتە کەمداهاتانەی کە قەرزەکە وەردەگرن.
عێراق قەرزی لە سندووقی نێودەوڵەتیی دراو کردووە؟
عێراق لە ساڵی 1945ـەوە ئەندامی سندووقی نێودەوڵەتیی دراوە، لە چەند قۆناغێکی جیاوازدا، بەتایبەت لە کاتی قەیرانە داراییە توندەکاندا، پەنای بۆ بردبوو و قەرزی لێ وەرگرتووە.
گرنگترین وێستگەکانی قەرزی عێراق لە سندووقەکە ئەمانەن:
ڕێککەوتنی ساڵی 2016 (دوای شەڕی داعش): لەو سەردەمەدا عێراق بەهۆی تێچووی زۆری شەڕی دژی داعش و دابەزینی توندی نرخی نەوتەوە تووشی قەیرانێکی دارایی گەورە بوبوو، عێراق ڕێککەوتنێکی بە بڕی 5.3 ملیار دۆلار لەگەڵ سندووقەکە واژوو کرد بۆ ڕێکخستنەوەی بودجە و پاڵپشتیکردنی سەقامگیریی ئابوری.
وەک هەموو وڵاتانی دیکە، سندووقەکە مەرجی قورسی بەسەر عێراقدا سەپاند، وەک کەمکردنەوەی خەرجییە ناپێویستەکان، زیادکردنی داهاتی نانەوتی (باج و گومرگ)، و ئەنجامدانی چاکسازی لە سیستمی بانکی و خەرجکردنی مووچەدا.
دۆخی ئێستای عێراق چۆنە؟
لە دوای ساڵی 2021 و بەرزبوونەوەی دووبارەی نرخی نەوت، یەدەگی دراوی بیانیی عێراق (لە بانکی ناوەندی) بە شێوەیەکی بەرچاو زیادیکردووە (پتر لە 100 ملیار دۆلار)، بەهۆی ئەم فرە داهاتییەوە، عێراق لە ئێستادا پێویستی بە قەرزی نوێی سندووقی دراوی نێودەوڵەتی نەماوە، بەڵکو زیاتر وەک ڕاوێژکاری ئابوری و دارایی سوود لە ڕاپۆرت و پێشنیارەکانیان وەردەگرێت بۆ کۆنتڕۆڵکردنی هەڵاوسان و ڕێکخستنی بەهای دینار بەرامبەر دۆلار.
