بۆ چەندین دەیە، نەوت وەک ‘خوێنی دەمارەکان’ی ئابوریی جیهان و سەرچاوەی سەرەکیی وزە سەیردەکرا، بەڵام لەگەڵ زیادبوونی فشارە ژینگەییەکان بۆ کەمکردنەوەی گازە ژەهراوییەکان و گۆڕانی هاوسەنگییە جیۆپۆلەتیکییەکان، تیشک خراوەتە سەر گازی سروشتی وەک سەرچاوەیەکی وزەی کارامەتر، پاکتر و گونجاوتر بۆ قۆناغی ڕاگواستنی وزە.
ئەحمەد موفتی بریکاری وەزارەتی سامانە سروشتییەکانی هەرێمی کوردستان، ڕایگەیاند، لە سلێمانی هەوڵدراوە غاز بكرێت بە جێگرەوەی نەوت و هەشت گرێبهستی فرۆشتن بۆ گۆڕینی سوتهمهنیی قورس به غاز ئهنجامدراوه، ئهمهش مانای ئهوهیه كه نهك تهنیا بهرههمی ناوخۆیی زیاد دهكات و ههلی كاری زیاتر دهڕهخسێنێت، بهڵكو ههزاران تۆن دهردانی كاربۆن له ههوادا كهمدهكاتهوه.
. بۆچی گازی سروشتی وەک جێگرەوەی نەوت سەیر دەکرێت؟ (خاڵە بەهێزەکان)
دۆستی ژینگە:
لە کاتی سووتانی گازی سروشتیدا، ڕێژەی دەردانی دووەم ئۆکسیدی کاربۆن co2، بە ڕێژەی 30% تاوەکو 40% کەمترە بە بەراورد بە نەوت، ئەوەش سوودی ژینگەیی هەیە.
تێچووی کەمتر و کارایی بەرز: غازی سروشتی لە زۆرێک لە پیشەسازییەکان و وێستگەکانی بەرهەمهێنانی کارەبادا، تێچوویەکی کەمتری هەیە لە چاو بەرهەمە نەوتییەکان و وزەی بەرهەمھاتووش لێیەوە کارامەترە.
یەدەگی زەبەلاح لە جیهاندا: دۆزینەوەی کێڵگەی نوێی غاز (بەتایبەت لە ئەمریکا، کێڵگەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و دەریای ناوەڕاست) وایکردووە کە ئەم سەرچاوەیە بۆ چەندین دەیەی داهاتوو بەپێز بێت.
پشتیوانیکردنی وزەی نوێبووەوە، بەهۆی ئەوەی وزەی با و خۆر جێگیر نین:
وێستگەکانی غاز دەتوانن بە خێرایی دەستبەکاربن بۆ پڕکردنەوەی ئەو بۆشاییەی کە وزەی نوێبووەوە کەمدەبێتەوە.
- بوارە سەرەکییەکانی جێگرتنەوە
بواری بەکارهێنان دۆخی ئێستا و گۆڕانکارییەکانی بەرهەمهێنانی کارەبا گەورەترین بازدانی تێدا بەدی دەکرێت؛ زۆربەی وێستگەکانی کارەبا لە بەکارهێنانی نەوتی ڕەش و گازوایلەوە دەگۆڕدرێن بۆ گازی سروشتی.
کەرتی پیشەسازی: پیشەسازییە قورسەکانی وەک چیمەنتۆ، ئاسن، و پترۆکیمیایی لەسەر گازی سروشتی بونیاددەنرێنەوە.
کەرتی گواستنەوە:
هەرچەندە ئۆتۆمبێلی کارەبایی لەپێشە، بەڵام گازی سروشتی شلکراو (LNG) بووەتە جێگرەوەیەکی بەهێزی گازوایل بۆ بارهەڵگرە قورسەکان و کەشتییە بازرگانییە زەبەلاحەکان.
- ئاستەنگ و ڕێگرییەکانی بەردەم باڵادەستیی غاز
سەرەڕای تایبەتمەندییەکانی، گازی سروشتی بەبێ کێشە نییە و ناتوانێت بە تەواوی و بە خێرایی شوێنی نەوت بگرێتەوە بەهۆی ئەم هۆکارانەوە:
ئاستەنگیی گواستنەوە و ژێرخان: گواستنەوەی غاز پێویستی بە بۆری درێژ یان وێستگەی زەبەلاحی شلکردنەوە (LNG) و کەشتیی تایبەت هەیە، کە ئەمەش وەبەرهێنانی ملیاران دۆلاری دەوێت.
دەردانی گازی میسان: غازی سروشتی بەشێکی زۆری لە “میسان” پێکهاتووە، ئەگەر لە کاتی دەرهێنان یان گواستنەوەدا دزە بکات، کاریگەرییەکەی لەسەر گەرمبوونی زەوی زۆر لە دووەم ئۆکسیدی کاربۆن زیاترە.
ململانێ جیۆپۆلەتیکییەکان: شەڕی ڕوسیا و ئۆکرانیا و ئاڵۆزییەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست سەلماندیان کە هێڵەکانی غاز دەکرێن بە چەکێکی سیاسی، ئەمەش وڵاتانی هاوردەکار دەخاتە مەترسییەوە.
4 . ڕەهەندی هەرێمی (عێراق و کوردستان وەک نموونە)
لەسەر ئاستی ناوخۆیی، عێراق و هەرێمی کوردستان خاوەنی یەدەگێکی گەورەی گازی سروشتین (وەک کێڵگەکانی کۆرمۆر و چەمچەماڵ).
حکومەتەکان لەم ساڵانەی دواییدا ستراتیجی خۆیان گۆڕیوە بەرەو:
کەمکردنەوەی سووتاندنی غازی هاوەڵ لە کێڵگە نەوتییەکان و بەکارهێنانی بۆ کارەبا.
هەوڵدان بۆ گەیشتن بە خۆژێنی لە غازدا بۆ کەمکردنەوەی پشتبەستن بە هاوردەکردنی دەرەکی.
غاز، ناتوانێت لە سێکتەرە پترۆکیمیاییەکان بە تەواوی نەوت سڕ بکاتەوە، بەڵام لە کەرتی وزە و کارەبادا بووەتە پادشای نوێی گۆڕەپانەکە.
ئایندەی ئابوریی جیهان بۆ چەندین دەیەی داهاتوو، زیاتر بە بۆرییەکانی غازەوە بەند دەبێت وەک لە تانکەرەکانی نەوت.
