وەزارەتی سامانە سروشتییەکان بۆ وەزارەتی نەوتی عێراق: ئێوە لە باشوورەوە نەوت بە قاچاغ دەهێنن

وەزارەتی سامانە سروشتییەکانی حکومەتی هەرێم وەڵامی وەزارەتی نەوتی عێراق دەداتەوە و رایدەگەیەنێت، “ئێوە لە باشوورەوە نەوت بە قاچاغ دەهێنن”.

بەپێی راگەیەندراوێکی وەزارەتی سامانە سروشتییەکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان کە وێنەیەکی دەست تۆڕی میدیایی ئێستا کەوتووە و تێیدا هاتووە، “جارێکی دیکە وەزارەتی نەوتی فیدراڵی بەیاننامەیەکی سیاسی بڵاودەکاتەوە کە دوورە لە راستییەوە و پێداگری لەسەر ئەوە دەکات کە هەرێمی کوردستان بە بەرپرسیار بزانێت لە شکستە کەڵەکەبووەکان کە لە بنەڕەتدا دەرئەنجامی سیاسەتی خۆیانە”.

ئاماژە بەوەشدەکات، “ئێوەن کە بە ئاشکرا و بە بەردەوامی دەستوور پێشێل دەکەن؛ ساڵانێکی زۆرە بوونەتە بەربەست لەبەردەم پەسندکردنی یاسای نەوت و غاز، یاسایەک کە دەبێتە بەردی بناغەی چارەسەرکردنی هەموو کێشەکانی پەیوەست بە نەوت، بەڵکو بەردەوامن لەسەر هەمان سیستمی یاسادانانی رژێمی پێشوو، بەتایبەتی یاسای ساڵی 1976 که به روونی و ئاشکرا دژایەتیی بنەماکانی سیستەمی فیدراڵی و بڕگەکانی دەستوورە”.

دەشڵێت، “بەوەش رازی نەبوون، مووچە و بژێویی هاوڵاتییانی هەرێمتان بڕیوە، کە پێشێلکردنی ئاشکرای سەرەتاییترین مافی مرۆڤە، ئێوە سیاسەتێکی سیستماتیکی برسیکردن دژی هاوڵاتییانی هەرێم پراکتیزەدەکەن، بە جێبەجێکردنی پلانە جیاکاری و نادەستوورییەکانتان”.

وەزارەتی سامانە سروشتییەکان نووسیویشیەتی، “لە پێشێلکارییەکی دیکەی گەورەتاندا، تۆمەتی بەقاچاغبردنی نەوت دەدەنە پاڵ هەرێم، کە ئەمەش هەوڵێکی ئاشکرایە بۆ بەلاڕێدابردنی سەرنجی خەڵک لەسەر ئەو قاچاغچیەتی و گەندەڵییە بەرفراوانانەی کە لە ناوچەکانی دیکەی عێراق روودەدەن؛ ئەوە ئێوەن کە لە باشوورەوە نەوت بە قاچاغ دەهێنن و هەموو جۆرە گەندەڵییەک لەبەرچاوی هەمووان ئەنجامدەدەن، بەڵگەش بۆ ئەمە، ئەو راپۆرتە ناوخۆیی و نێودەوڵەتییانەیە کە رێژەی بەفیڕۆدان و گەندەڵی ئاشکرادەکەن. ئێوە ئەوانەن کە خزمەت بە بەرژەوەندیی ئەوانی تر دەکەن لەبری خزمەتی عێراق و گەلەکەی، بە سیاسەتی نادروست کە زیانی بە ناوبانگی نەوتی عێراق گەیاندووە لەسەر ئاستی جیهان”.

جەختیشدەکاتەوە، “لە بەرامبەردا هەرێمی کوردستان هەموو ئەرکەکانی خۆی جێبەجێکردووە، سەرەڕای ئەوەی لایەنی بەرامبەر بەرپرسیارێتی و ئەرکە دەستوورییەکانی خۆی جێبەجێ نەکردووە. ئێوە بە ناوی نەوتی عێراقەوە، نەوتی خەڵکی تر دەفرۆشن. مافی دەستووریی هەرێم لە بەرهەمهێنان، دوو هێندەی ئێستایەتی، بەڵام هەرێم، لە پێناو بەرژەوەندیی گشتیی وڵات، تەنانەت نیوەی ئەم بڕە شایستەیەش بەرهەمناهێنێت؛ ئێمە زیاتر لە 11 ملیۆن بەرمیل نەوتمان رادەستی ئێوە کردووە و، یەک دینارتان لە بەرامبەردا بۆ هەرێمی کوردستان نەناردووە، ئەمەش پێشێلکردنی ئاشکرای رێککەوتنەکان و پابەندبوونە داراییەکانە”.

سامانە سروشتییەکانی هەرێم باسلەوەشدەکات، “ئەم راستییانەی خوارەوە دەخەینەڕوو”:

1- حکومەتی هەرێم ئەو لایەنە نییە کە بەرپرسیارە لە وەستانی هەناردەکردنی نەوت، بەڵکو ئەمە لە ئەنجامی ئەو داوایەی کە وەزارەتی نەوتی فیدراڵی لە دژی وەزارەتی وزەی تورکیا تۆماری کردبوو، کە بووەهۆی وەستانی هەناردەکردن لە 25ـی ئازاری 2023 و زیانی زیاتر لە 25 ملیار دۆلاری بە حکومەتی فیدراڵی و هەرێم و کۆمپانیاکان گەیاندووە.

2- لە ماوەی چەند رۆژێکدا، بە تایبەتی لە 4ی نیسانی 2023، رێککەوتن لەگەڵ وەزارەتی نەوت کرا بۆ دەستپێکردنەوەی هەناردەکردن، بەڵام یاسای بودجە بڕیاریدا لەسەر دیاریکردنی بڕێک بۆ تێچووی بەرهەمهێنان (کە شەش دۆلارە بۆ هەر بەرمیلێک)، ئەمەش وایکرد زۆربەی کۆمپانیا بەرهەمهێنەرەکان لەم سنوورەدا، خۆیان لە بەرهەمهێنان بەدووربگرن.

3- لەسەر داوای وەزارەتی نەوت، بڕێک لە نەوتی هەرێم رادەستی یەکێک لە پاڵاوگەکان کرا کە بۆ بەرژەوەندیی وەزارەتی نەوتی عێراق کاردەکات، ئەمەش بۆ ماوەیەک کە لە پێنج مانگ زیاتر بوو. کۆی گشتیی ئەوەی رادەستکرا 11 ملیار و 826 ملیۆن و 218 هەزار بەرمیل بوو. سەرەڕای ئەم پابەندبوونەی هەرێم، یەک دینار لە بەرامبەر ئەم بڕە نەدرا، بەهۆی ئەوەشەوە، کۆمپانیا بەرهەمهێنەرەکان وازیان لە رادەستکردنی بەرهەمەکانیان بە وەزارەتی نەوت هێنا.

4- لە سەرەتای پێکهێنانی حکومەتی فیدراڵیی ئێستادا، لیژنەیەکی هاوبەش پێکهێنرا بۆ ئامادەکردنی رەشنووسی یاسای نەوت و غازی فیدراڵی، بۆ ئەم مەبەستە پێشتر چەندین کۆبوونەوە ئەنجامدراون، بەڵام هێشتا ئەم هەوڵانە هیچ ئەنجامێکیان نەبووە. خاوبوونەوە و دواکەوتنێکی روون لەلایەن حکومەتی فیدراڵییەوە هەیە لە بەدواداچوون بۆ ئەم پرسە گرنگە، کە کلیلی چارەسەری راستەقینەی ناکۆکییە هەڵپەسێردراوەکانی نێوان هەردوو حکومەتە.

5- بەوپێیەی سیستمی حکومەت لە عێراق سیستمێکی فیدراڵییە و، مافی دەستووریی هەرێمە کە یاسای تایبەتی خۆی هەبێت بۆ رێکخستنی کاروبارەکانی، وەزارەتی سامانە سروشتییەکانی هەرێمی کوردستان بە پشتبەستن بە یاسای نەوت و غاز ژمارە 22ی ساڵی 2007، گرێبەستی لەگەڵ کۆمپانیا نێودەوڵەتییەکانی نەوت ئەنجامدا، ئەگەر کێشەیەکی یاسایی راستەقینە لەو گرێبەستانەدا هەبووایە، ئەوا کۆمپانیا نێودەوڵەتییە بەناوبانگەکان بە ملیارەها دۆلار وەبەرهێنانیان لەگەڵ هەرێمدا نەدەکرد.

6- عێراق دەستوورێکی هەیە، ئەگەر کار بە بڕگەکانی بکرایە، دەق و رۆح، دوور لە هەڵبژاردن و بەرژەوەندییە تەسکەکان لە جێبەجێکردن و لێکدانەوەدا، ئەوا دۆخی گشتیی وڵات و بەتایبەتی دۆسیەی نەوتی، نەدەگەیشتە ئەم ئاستە لە ئاڵۆزی و قەیراندا.

7- حکومەتی هەرێمی کوردستان بە تەواوی ئەرکەکانی خۆی سەبارەت بە هەوڵەکان بۆ دەستپێکردنەوەی هەناردەکردن جێبەجێکرد و رێککەوت لەسەر ئەوەی، نەوتی بەرهەمهێنراو لە هەرێم لە رێگەی سۆمۆوە بفرۆشێت، سەرجەم داهاتی فرۆشتن بخاتە خەزێنەی دەوڵەتەوە و کۆمپانیایەکی راوێژکاری دابنێت، هەروەها هەژمارێکی گەرەنتیکراو (Escrow Account) بە ناوی کۆمپانیاکان بکاتەوە.

8- کۆمپانیا نەوتییەکان کە لە هەرێم کاردەکەن، پێویستە پابەندبن بە گرێبەستەکان لەڕووی مۆدێلی ئابوری و مەرجە بازرگانییەکانی گرێبەستەکەوە و، زیان بە گرێبەستەکان نەگەیەنن، بەوپێیەی لە دادگا فیدراڵی و نێودەوڵەتییەکان رێڕەوی یاسایی خۆیان گرتووەتەبەر.

لە کۆتاییشدا، وەزارەتی سامانە سروشتییەکان ئەوەیخستووەتەڕوو، “دەمانەوێت بیری ئێوە و رای گشتی بخەینەوە، کە رێککەوتنی (کاتی) تایبەت بە دەستپێکردنەوەی هەناردەکردنی نەوت و، ئەو کۆبوونەوە و دیدارانەی دواتر ئەنجامدران، بەڵگەیەکی حاشاهەڵنەگرە لەسەر نەرمونیانیی هەرێمی کوردستان و ئامادەیی بۆ هاوکاری، ئەمەش وادەکات بانگەشەکانی وەزارەتەکەتان سەبارەت بە بێسوودیی گفتوگۆکانی پێشوو لەگەڵ هەرێم، بێ بنەما بن”.