د. ڕێبوار غەریب حەمە، پزیشکی پسپۆڕی نەخۆشییە دەروونییەکان، ڕایگەیاند، دڵەڕاوکێ لە کاتی جەنگ یان ناسەقامگیریدا کاردانەوەیەکی سروشتی و مرۆییە، بەڵام ئەگەر دروست مامەڵەی لەگەڵ نەکرێت، دەبێتە هۆی شڵەژانی قووڵی دەروونی.
دەشڵێت، چەند هەنگاوێکی زانستی هەن کە یارمەتیدەرن بۆ پاراستنی هاوسەنگیی دەروونی:
1. توێژینەوەکان دەریدەخەن کە تەماشاکردنی بەردەوامی دیمەنە ناخۆشەکان و هەواڵی خێرا، ئاستی هۆرمۆنی ‘کۆرتیزۆڵ’ (هۆرمۆنی سترێس) بەرزدەکاتەوە، باشترە کات بۆ بینین و بیستنی ئەو هەواڵانە دیاریبکەیت، نەک بەردەوام ئاگاداریان بیت.
2. گەڕانەوە بۆ ‘ڕۆتینی ڕۆژانە:
لە کاتی جەنگدا مرۆڤ هەست بە نەمانی کۆنتڕۆڵ دەکات، ئەنجامدانی کارە سادەکان هاوشێوەی ڕۆژانی ئاسایی، مێشک ئارامدەکاتەوە، چونکە هەستی کۆنتڕۆڵکردن دەگەڕێنێتەوە.
3. تەکنیکی هەناسەدانی قووڵ (deep Breathing)
ئەم تەکنیکە لەلایەن چارەسازان و پزیشکانی دەروونییەوە بەکاردێت بۆ هێورکردنەوەی کۆئەندامی دەمار لە چەند چرکەیەکدا.
4. پەیوەندیی کۆمەڵایەتی و پشتگیریی یەکتر:
دابڕان و تەنیایی دڵەڕاوکێ زیاددەکات، قسەکردن لەگەڵ خێزان و هاوڕێیان دەبێتە هۆی دەردانی هۆرمۆنی ئۆکسیتۆسین، کە دژە گوشاری دەروونی و دڵەڕاوکێیە.
5. جیاکردنەوەی ترس لە ڕاستی:
مێشکی مرۆڤ لە کاتی جەنگدا سیناریۆی زۆر خراپ دروستدەکات کە ڕەنگە هەرگیز ڕوو نەدەن، گرنگە فێرببین جیاوازی بکەین لەنێوان ئەوەی ئێستا چی ڕوودەدات و ئەوەی دەترسم چی ڕووبدات.
